Müebbet Hapisle Cezalandırılan İlham Tohti İçin Dünya Ayağa Kalktı

“Uygurların Vicdanı” Olarak Anılan Akademisyen İçin Nobel Barış Ödülü Girişimleri Hız Kazandı

Çin’in başkenti Pekin’de uzun yıllar öğretim üyesi olarak görev yapan, Uygur kökenli ekonomist Doç. Dr. İlham Tohti, Çin’de etnik azınlıkların temel hak ve özgürlükleri için verdiği tamamen barışçıl, akademik ve hukuka dayalı mücadelesi nedeniyle uluslararası kamuoyunun en önemli insan hakları sembollerinden biri haline geldi.

Çin Halk Cumhuriyeti tarafından 2014 yılında tutuklanan ve müebbet hapis cezasına çarptırılan İlham Tohti için dünya genelinde akademisyenler, insan hakları örgütleri ve sivil toplum kuruluşları harekete geçmiş durumda. Son olarak, Tohti’nin Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterilmesi için başlatılan küresel girişimlerin hız kazandığı bildirildi.

Yasal Hakların Uygulanması İçin Mücadele Etti

Doç. Dr. İlham Tohti, akademik kariyeri boyunca yürürlükte bulunan “Çin Halk Cumhuriyeti Anayasası”, “Bölgesel Etnik Özerklik Yasası”, “Din ve İnanç Özgürlüğü Yasası” ve benzeri mevzuatlarda Çinli olmayan milletlere tanınmış olan, ancak fiilen uygulanmayan hakların hayata geçirilmesi için çalışmalar yürüttü.

Özellikle Doğu Türkistan’da yaşayan Uygurlar başta olmak üzere, Çin’deki etnik azınlıkların karşı karşıya kaldığı sosyal, ekonomik ve kültürel sorunları bilimsel yöntemlerle ele alan Tohti, çözümün şiddet dışı, diyalog temelli ve hukuki yollarla mümkün olduğunu savundu.

Bu yaklaşımı nedeniyle hem Çin içinde hem de uluslararası akademik çevrelerde saygı gören Tohti, destekçileri tarafından “Uygurların Vicdanı” olarak adlandırıldı.

Barışçıl Çabalar Müebbet Hapisle Cezalandırıldı

Ancak İlham Tohti’nin meşru ve sivil faaliyetleri, Çin yönetimi tarafından giderek artan baskı politikalarının hedefi haline geldi. 2014 yılında tutuklanan Tohti, “bölücülük” suçlamasıyla müebbet hapis cezasına mahkûm edildi.

Uluslararası insan hakları kuruluşları, Tohti’ye yöneltilen suçlamaların somut delillere dayanmadığını, yargı sürecinin adil olmadığını ve kararın ifade özgürlüğü ile akademik özgürlüğün açık ihlali olduğunu defalarca dile getirdi.

Uluslararası Kuruluşlardan Güçlü Destek

İlham Tohti’nin çalışmaları, dünya genelinde ifade özgürlüğü ve akademik haklar alanında faaliyet gösteren birçok kuruluş tarafından,

“Şiddete başvurmadan, hukuku esas alan hak arama ve direnişin mümkün olduğunu gösteren örnek bir mücadele”
olarak tanımlanıyor.

Bu kapsamda Tohti, bugüne kadar çok sayıda prestijli uluslararası ödüle layık görüldü. Bunlar arasında:

• Avrupa Parlamentosu Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü

• Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi Vaclav Havel İnsan Hakları Ödülü

• PEN Özgürlük İçin Yazma Ödülü

• Martin Ennals İnsan Hakları Savunucuları Ödülü

• Liberal International Özgürlük Ödülü

• Freedom Award

yer alıyor.

Nobel Barış Ödülü İçin Küresel Akademik Seferberlik

İlham Tohti’nin temel insan haklarına kavuşması ve mücadelesinin uluslararası düzeyde tanınması amacıyla Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterilmesi için yürütülen çalışmalar son dönemde ivme kazandı.

Edinilen bilgilere göre, farklı ülkelerden sosyal bilimler alanında yaklaşık 1000 doçent ve profesör, Tohti’nin Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterilmesi için resmi başvurularını tamamladı. Adaylık sürecine ilişkin başvuruların Ocak ayı sonuna kadar devam edeceği belirtildi.

Ankara’da Yemekli Basın Toplantısı Düzenlenecek

Bu kapsamda, İlham Tohti’nin Nobel Barış Ödülü süreci hakkında kamuoyuna teşekkür etmek ve Doğu Türkistan’daki son gelişmeleri değerlendirmek amacıyla Ankara’da geniş katılımlı bir yemekli basın toplantısı düzenleneceği açıklandı.

Toplantı Detayları şu şekilde:

• Tarih: 28 Ocak 2026, Çarşamba

• Saat: 18.00 – 21.00

• Yer: Meyra Palace Otel
  İşçi Blokları, Muhsin Yazıcıoğlu Caddesi
  06520 Çankaya / ANKARA

Toplantı; İlham Tohti – İsa Yusuf Alptekin, Yesevi Hareketi, İzmir Düşünce İnisiyatif Hareketi Vakfı ve Ankara Platformu tarafından organize ediliyor.

“İlham Tohti Sadece Bir Akademisyen Değil, Evrensel Bir Vicdan”

Organizatörler tarafından yapılan değerlendirmede, İlham Tohti’nin mücadelesinin yalnızca Uygurların değil, evrensel insan haklarının ve akademik özgürlüğün savunusu olduğu vurgulandı. Dünya kamuoyunun artan desteğiyle birlikte, Tohti’nin özgürlüğü ve hak mücadelesinin daha güçlü biçimde gündemde tutulacağı ifade edildi.