Hal Yasası Yeniden Gündeme Gelmeli: “Üretici Kazanmalı, Vatandaş Ucuza ve Sağlıklı Ürüne Ulaşmalı”

Türkiye’de tarım ürünlerinin üreticiden tüketiciye ulaşma süreci, aracılık sistemi ve sebze-meyve fiyatlarındaki artışlar Hal Yasası’nı yeniden gündeme taşıdı. Üreticinin emeğinin karşılığını alamadığı, tüketicinin ise pazarda ve markette yüksek fiyatlarla karşılaştığı mevcut sistemin yeniden düzenlenmesi gerektiği yönündeki beklentiler artıyor. Gündemdeki temel talep ise açık: Üretici kazanmalı, vatandaş uygun fiyatla ürün almalı.

Türkiye’de sebze ve meyve fiyatları üzerinden yaşanan tartışmalar, tarımsal üretimden pazarlamaya kadar uzanan tedarik zincirinin yeniden ele alınmasını gündeme getirdi. Özellikle üreticinin tarlada düşük fiyatla sattığı ürünün tüketiciye ulaşana kadar katlanarak pahalanması, mevcut hal sisteminin işleyişine yönelik eleştirileri artırıyor.

Üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkının giderek daha fazla tartışıldığı bir dönemde, 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun olarak bilinen Hal Yasası’nın yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade ediliyor.

TARLADA UCUZ, PAZARDA PAHALI!

Tarım sektöründe en fazla dile getirilen sorunların başında, üreticinin ürününü düşük fiyatla satmasına rağmen aynı ürünün pazarda ve markette çok daha yüksek fiyatlarla tüketiciye sunulması geliyor.

Üretici; mazot, gübre, tohum, ilaç, sulama, işçilik ve nakliye gibi sürekli artan maliyetlerle mücadele ederken, tüketici de temel gıda ürünlerine ulaşmakta zorlanıyor.

Bu durum, üretim yapan çiftçinin yeterli kazancı elde edemediği, vatandaşın ise yüksek fiyatlar nedeniyle alım gücünün düştüğü bir tablo ortaya çıkarıyor.

Tartışmaların odağında ise üretici ile tüketici arasındaki fiyat makasının azaltılması, ürünün tarladan sofraya daha kısa ve şeffaf bir zincirle ulaşmasının sağlanması bulunuyor.

ARACILIK SİSTEMİ YENİDEN DÜZENLENMELİ

Hal Yasası’na ilişkin beklentilerin önemli bir bölümünü aracılık sisteminin yeniden düzenlenmesi oluşturuyor.

Ürünlerin üreticiden tüketiciye ulaşana kadar geçtiği aşamaların daha şeffaf hale getirilmesi, komisyon ve diğer ticari maliyetlerin denetlenmesi, kayıt dışı ticaretin önlenmesi ve fiyat oluşumunun izlenebilir olması gerektiği belirtiliyor.

Yeni bir düzenlemede şu başlıkların ön plana çıkması bekleniyor:

• Üreticinin ürününü doğrudan pazarlayabileceği kanalların artırılması.
• Üretici birlikleri ve kooperatiflerin güçlendirilmesi.
• Hal sisteminde şeffaf fiyat oluşumunun sağlanması.
• Aracılık ve komisyon maliyetlerinin denetlenmesi.
• Kayıt dışı sebze ve meyve ticaretinin önlenmesi.
• Soğuk hava depoları ve lojistik altyapısının geliştirilmesi.
• Üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkının azaltılması.
• Belediyelerin üretici pazarları ve uygun fiyatlı satış modellerinin desteklenmesi.

KOOPERATİFLER VE ÜRETİCİ BİRLİKLERİ ÖNE ÇIKIYOR

Hal sisteminde yapılacak olası değişikliklerde üretici örgütlerinin daha etkin hale getirilmesi önemli bir çözüm olarak değerlendiriliyor.

Kooperatifler aracılığıyla ürünlerin toplu pazarlanması, üreticinin pazarlık gücünü artırabilir. Böylece çiftçinin ürününü değerinin altında satmak zorunda kalmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.

Aynı zamanda tüketicinin de daha uygun fiyatlarla sebze ve meyveye ulaşabilmesi için üretici ile satış noktaları arasındaki bağlantının güçlendirilmesi gerekiyor.

Özellikle yerel yönetimlerin üretici pazarları, doğrudan satış noktaları ve kooperatif iş birlikleriyle bu sürece katkı sunabileceği ifade ediliyor.

BURSA VE GEMLİK İÇİN DE ÖNEMLİ

Tarım ve gıda ticaretinin önemli merkezlerinden biri olan Bursa’da Hal Yasası’na yönelik tartışmalar ayrı bir önem taşıyor. Bursa’nın tarımsal üretim potansiyeli, ilçelerdeki çiftçilik faaliyetleri ve büyükşehir nüfusunun gıda ihtiyacı dikkate alındığında, üretici ile tüketici arasındaki ticaret zincirinin sağlıklı işlemesi büyük önem taşıyor.

Gemlik başta olmak üzere Bursa’nın tarımsal üretim yapılan ilçelerinde çiftçilerin ürünlerini değerinde satabilmesi, yerel üretimin korunması ve tüketicinin uygun fiyatlı ürüne ulaşması bölge ekonomisi açısından da önem arz ediyor.

Üreticinin emeğinin karşılığını alması, tarımsal üretimin devamlılığı açısından kritik görülürken, tüketicinin makul fiyatlarla gıdaya erişmesi de sosyal ve ekonomik bir gereklilik olarak öne çıkıyor.

YENİ DÜZENLEMEDE DENGE NASIL SAĞLANACAK?

Hal Yasası’nın yeniden ele alınmasına yönelik tartışmalarda en önemli konu, üreticinin korunması ile tüketicinin uygun fiyatla ürüne ulaşması arasında doğru dengenin kurulması.

Yalnızca aracılık maliyetlerini azaltmaya yönelik düzenlemelerin yeterli olmayacağı, üretim maliyetleri, depolama, nakliye, fire oranları ve piyasa denetiminin de birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Öte yandan fiyatların yapay biçimde baskılanması yerine rekabetçi, şeffaf ve sürdürülebilir bir ticaret sisteminin kurulması önem taşıyor.

Hal Yasası’nda yapılacak olası bir düzenlemenin başarı ölçüsü ise oldukça açık: Çiftçi ürettiğinden para kazanacak, esnaf emeğinin karşılığını alacak, vatandaş da sebze ve meyveyi uygun fiyatla sofrasına koyabilecek.

Türkiye’nin tarımsal üretim gücünü koruyacak, üreticiyi aracılar karşısında güçlendirecek ve tüketicinin alım gücünü destekleyecek yeni bir sistem beklentisi giderek daha fazla gündeme geliyor. Hal Yasası tartışmalarının önümüzdeki dönemde de tarım ve ekonomi gündeminin önemli başlıklarından biri olması bekleniyor.