İngiltere SMA Taramasını Önermiyor mu? Türkiye’de Erken Tedavi Nasıl Başlıyor?

13 Şubat 2026

Bursa Vatan Medya Grubu Köşe Yazarı Av. Cüneyt Bülent Şeker’den Çarpıcı Değerlendirme

Bursa Vatan Medya Grubu köşe yazarı Avukat Cüneyt Bülent Şeker’in gündeme taşıdığı “İngiltere SMA taramasını tavsiye etmiyor ve yapmıyormuş, Türkiye’de ise hemen tedaviye başlanıyor; bu nasıl oluyor?” sorusu, hem sağlık politikaları hem de etik ve kamu yönetimi açısından dikkat çekici bir tartışma başlattı.

Tartışmanın merkezinde, genetik ve ilerleyici bir kas hastalığı olan Spinal musküler atrofi (SMA) bulunuyor. Kas güçsüzlüğü ve hareket kaybına yol açan bu hastalıkta erken teşhis ve tedavi seçenekleri son yıllarda küresel ölçekte sağlık sistemlerinin gündeminde yer alıyor.

İngiltere’de Resmî Tutum: Tarama Neden Önerilmiyor?

Birleşik Krallık’ta yenidoğan tarama programlarına ilişkin kararlar, UK National Screening Committee (UK NSC) tarafından veriliyor. Komitenin 2018 tarihli incelemesinde SMA için ulusal yenidoğan taramasının önerilmediği açıklandı.

Komitenin gerekçeleri şu başlıklarda toplandı:

Tarama programının etkinliğine dair yeterli kanıt bulunmaması
Pozitif sonuç alan ailelere nasıl destek verileceğinin net olmaması
Belirti göstermeyen bireylerde etkili tedaviye dair kanıt eksikliği
SMA’lı çocuklarda kullanılan Nusinersen adlı ilacın uzun vadeli etkilerinin bilinmemesi
İlacın semptom göstermeyen bebeklerde etkinliğine dair veri yetersizliği
Testin performansına ilişkin sınırlı kanıt
Ülkedeki toplam SMA prevalansına dair veri eksikliği

Bu değerlendirme doğrultusunda İngiltere’de SMA için ulusal düzeyde zorunlu bir yenidoğan tarama programı başlatılmadı.

2023–2025 Süreci: Yeniden Değerlendirme Başladı

Haziran 2023’te UK NSC, SMA yenidoğan taramasını yeniden gözden geçirmek için iki aşamalı bir süreç başlattı:

Birleşik Krallık bağlamına uygun kapsamlı bir maliyet-etkinlik modelleme çalışması
NHS hizmetleri içinde hizmet içi değerlendirme (ISE) planlaması

Ağustos 2025’te yayımlanan blog yazısında ise dört temel belge kamuoyuna sunuldu:

2023 modelleme ve maliyet-etkinlik çalışmalarının gözden geçirilmesi
2018’den sonra semptom göstermeyen bebeklerde PCR tabanlı tarama ve tedaviye ilişkin kanıt haritası
2025 maliyet-etkinlik modelleme çalışması
ISE gerekliliğine dair değerlendirme raporu

Komitenin bir sonraki resmi değerlendirmesinin 2025–2026 döneminde tamamlanması öngörülüyor.

Türkiye’de Durum: Erken Tanı ve Hızlı Tedavi

Türkiye’de ise SMA, özellikle son yıllarda kamuoyunun yoğun şekilde gündemine gelen bir hastalık. Sağlık otoriteleri, genetik tanı konulan vakalarda tedavi süreçlerini hızlı biçimde başlatabiliyor.

Bu durum, İngiltere’deki “kanıt temelli ve temkinli ilerleme” yaklaşımı ile Türkiye’deki “erken müdahale” pratiği arasında dikkat çekici bir fark yaratıyor.

Ancak burada kritik bir ayrım bulunuyor:

İngiltere’de tartışma ulusal tarama programı düzeyindedir.
Türkiye’de ise tanı konmuş vakaların tedavi süreçleri esas alınmaktadır.

Yani mesele, “hastaya tedavi verilip verilmemesi” değil; tüm yenidoğanların sistematik olarak taranıp taranmaması konusudur.

“Türkiye Deneme Alanı mı?” Sorusu

Av. Cüneyt Bülent Şeker’in köşesinde yönelttiği en dikkat çekici soru şu:

“Bütün bunların anlamı, Türkiye gibi ülkelerde uygulama yapılsın; sonuçlarına göre biz karar verelim mi?”

Bu ifade, küresel sağlık politikalarında etik ve veri üretim süreçlerine ilişkin hassas bir tartışmayı gündeme taşıyor. Ancak mevcut belgeler, UK NSC’nin kendi ulusal bağlamında maliyet, etkinlik ve uzun vadeli sonuçlara ilişkin veri toplama sürecini sürdürdüğünü gösteriyor.

Bir ülkenin tarama programı kararı; yalnızca ilacın varlığına değil, şu unsurlara dayanır:

Uzun dönem klinik sonuçlar
Sağlık bütçesine etkisi
Testin yanlış pozitif/negatif oranları
Ailelere sağlanacak psikososyal destek altyapısı

Dolayısıyla farklı ülkelerin farklı hızlarda karar alması, çoğu zaman sağlık sistemi yapısı ve maliyet-etkinlik analizleriyle ilgilidir.

Uzman Kuruluşlar ve Tartışma Alanı

SMA taraması konusunda İngiltere’de görüş bildiren kurumlar arasında şunlar yer alıyor:

Genetic Alliance UK
Muscular Dystrophy UK
Royal College of Paediatrics and Child Health
Royal College of Physicians

Bu kurumlar, bilimsel kanıtların güçlenmesi halinde politikanın değişebileceğini ifade ediyor.

Sonuç: Bilim, Etik ve Sağlık Politikası Dengesi

Ortaya çıkan tablo, ülkelerin aynı hastalığa karşı farklı stratejiler benimseyebildiğini gösteriyor. İngiltere, ulusal tarama programını geniş kanıt ve maliyet-etkinlik analizlerine dayandırma yaklaşımını sürdürüyor. Türkiye ise tanı konmuş vakalarda erken tedaviye odaklanan bir uygulama yürütüyor.

Bu tartışma; yalnızca SMA özelinde değil, modern sağlık politikalarının temel sorusunu da gündeme getiriyor:

Erken müdahale mi, kanıtın olgunlaşmasını beklemek mi?
Toplum genelinde tarama mı, risk bazlı yaklaşım mı?
Maliyet-etkinlik mi, insani öncelik mi?

Av. Cüneyt Bülent Şeker’in köşesinde dile getirdiği sorular, sağlık sistemlerinin şeffaflığı, karar alma süreçleri ve uluslararası uygulama farklılıkları açısından daha geniş bir kamuoyu tartışmasının kapısını aralıyor.