Toplardamar Yetmezliğinde Güncel Tanı ve Tedavi Yaklaşımları

Op. Dr. Nüket Yoldaş
Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı

Günümüz toplumunda en sık karşılaşılan damar hastalıklarından biri olan varis, yalnızca estetik bir sorun değil; tedavi edilmediğinde yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren ve ileri evrelerde önemli sağlık problemlerine yol açabilen bir toplardamar hastalığıdır. Uzmanlar, varisin temelinde cilt yüzeyinde görülen mor-mavi damarların değil, bu görüntünün arkasındaki toplardamar kapakçık yetmezliğinin yattığını vurguluyor.

---

Varis Nedir? Nasıl Oluşur?

Bacaklarımızdaki toplardamarlar (venler), kirli kanı kalbe taşımakla görevlidir. Bu taşınma işlemi sırasında damar içinde bulunan kapakçıklar, kanın yerçekimine karşı yukarı doğru ilerlemesini sağlar.

Varis hastalığında süreç şu şekilde gelişir:

• Toplardamar kapakçıkları bozulur

• Kan yukarı taşınamaz

• Damar içinde göllenme oluşur

• Basınç artar

• Damar genişler ve kıvrımlı hale gelir

Yani ciltte görülen şişkin ve mor damarlar, aslında içeride yaşanan dolaşım bozukluğunun sonucudur.

---

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Uzmanlara göre varis, adeta bir meslek hastalığı olarak tanımlanabilir. Özellikle uzun süre ayakta kalmayı gerektiren meslek gruplarında daha sık görülmektedir.

Risk grupları şunlardır:

• Uzun süre ayakta çalışanlar (öğretmen, cerrah, kuaför, hemşire vb.)

• Genetik yatkınlığı olanlar

• Gebeler

• Fazla kilolu bireyler

• Hareketsiz yaşam sürenler

• Kadınlar (hormonal etkiler nedeniyle)

Kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülmesinin temel nedenlerinden biri, östrojen hormonunun damar duvarı üzerindeki etkileridir.

---

Varisin Belirtileri Nelerdir?

Varis çoğu zaman sinsi ilerler. İlk evrede sadece estetik bir problem gibi görünse de zamanla belirgin şikayetlere yol açabilir.

En sık görülen belirtiler:

• Bacaklarda ağrı ve dolgunluk hissi

• Gün sonunda artan şişlik

• Gece krampları

• Kaşıntı ve yanma

• Ayakta uzun kalınca artan huzursuzluk

İleri evrelerde ise:

• Ciltte koyulaşma

• Egzama benzeri lezyonlar

• Açık yaralar (venöz ülser)

Venöz ülserler, tedavisi zor ve yaşam kalitesini ciddi etkileyen komplikasyonlardır.

---

Varis Türleri

Varisler çap ve derinliğine göre sınıflandırılır:

1️⃣ Kılcal (Spider) Varisler

• İnce, yüzeysel damar genişlemeleridir

• Daha çok kozmetik sorundur

2️⃣ Orta Çaplı Varisler

• Retiküler venler olarak da bilinir

• Ağrı ve yanma yapabilir

3️⃣ Büyük Varisler (Safen Yetmezliği)

• Ana toplardamarın yetmezliğidir

• Mutlaka tedavi gerektirir

---

Tanı Nasıl Konur?

Varis tanısında en önemli yöntem:

Renkli Venöz Doppler Ultrasonografi (USG)

Burada kritik nokta:
Tetkik mutlaka ayakta yapılmalıdır.

Çünkü varis yerçekimi ile artan bir hastalıktır. Yatar pozisyonda yapılan inceleme yanıltıcı olabilir.

---

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, hastalığın evresine ve hastanın şikayetlerine göre planlanır.

---

Hafif Evrelerde (Koruyucu Yaklaşım)

• Doğru sınıfta varis çorabı kullanımı

• Kilo kontrolü

• Düzenli yürüyüş

• Bacakları gün içinde yukarı kaldırma

İlaç Tedavisi

• Diosmin

• Hesperidin

Bu ilaçlar şikayetleri azaltır ancak varisi ortadan kaldırmaz.

---

Girişimsel ve Kalıcı Tedavi Yöntemleri

Modern tıpta artık açık ameliyatların yerini büyük oranda minimal invaziv yöntemler almıştır.

---

1️⃣ Lazer (EVLA) ve Radyofrekans Ablasyon (RFA)

• Günümüzde en sık uygulanan yöntemdir

• Damar içine kateter yerleştirilir

• Isı enerjisi ile damar kapatılır

• Lokal anestezi ile uygulanır

• Aynı gün taburculuk mümkündür

RFA’da morarma ve ağrı genellikle biraz daha azdır.
Ağrı hassasiyeti olan hastalarda tercih edilebilir.