Selma Çalışır: Emeklilikte adalet, yalnızca maaş artışıyla sağlanamaz

SMMM, Bağımsız Denetçi ve Kooperatif Dış Denetçisi Selma Çalışır, emeklilerin yaşadığı geçim sıkıntısının yalnızca aylık gelir üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, sosyal güvenlik sisteminde prim gelirleri, emekli aylıkları ve kamu bütçesi arasındaki dengenin yeniden ele alınması gerektiğine dikkat çekti.

Yıllarca çalışarak prim ödeyen insanların emeklilik döneminde temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanmasının önemli bir sosyal adalet sorunu olduğunu ifade eden Selma Çalışır, emeklilik sisteminin başarısının yalnızca yapılan maaş zamlarıyla ölçülemeyeceğini söyledi.

Bir emeklinin pazardan alışveriş yaparken aldığı ürünün miktarını azaltmak, sağlık giderlerini ertelemek veya ailesini ziyaret etmekten vazgeçmek zorunda kalmasının ekonomik tablonun gerçek boyutunu ortaya koyduğunu belirten Çalışır, emeklilik döneminde insan onuruna yakışır bir yaşamın güvence altına alınması gerektiğini vurguladı.

“Önemli olan maaşın ne kadar arttığı değil, neye yettiğidir”

Emekli aylıklarındaki artışların tek başına yeterli bir gösterge olmadığını belirten Çalışır, asıl değerlendirilmesi gereken konunun emeklinin eline geçen parayla hangi ihtiyaçlarını karşılayabildiği olduğunu ifade etti.

Çalışır, “Emekli aylığına zam yapılması elbette önemlidir. Ancak emekli kirasını ödemekte zorlanıyor, temel gıda ihtiyaçlarını karşılayamıyor ve sağlık harcamalarını erteliyorsa, yapılan artışın hayatına ne ölçüde yansıdığını sorgulamak gerekir. Kâğıt üzerindeki artış ile vatandaşın günlük yaşamındaki gerçeklik her zaman aynı olmayabiliyor” değerlendirmesinde bulundu.

Prim sistemi ile emekli aylıkları arasındaki ilişki güçlendirilmeli

Finans ve muhasebe alanındaki mesleki deneyimi çerçevesinde emeklilik sisteminin mali yapısına da değinen Çalışır, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği için prim gelirlerinin güçlendirilmesinin önem taşıdığını belirtti.

Kayıt dışı istihdamla mücadelenin, prim tahsilatının artırılmasının ve çalışanların ödedikleri primlerin emekli aylıklarına nasıl yansıdığının açık biçimde ortaya konulmasının gerektiğini kaydeden Çalışır, sistemin yalnızca bugünkü bütçe dengeleri üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğine işaret etti.

Çalışır’a göre, çalışanların yıllarca prim ödeyerek oluşturdukları emeklilik beklentisi, çalışma hayatının sonunda güvenceye dönüşmeli. Bu nedenle emeklilik sistemi hem mali açıdan sürdürülebilir olmalı hem de emeklilerin insanca yaşayabileceği bir gelir düzeyi sağlamalı.

Sosyal yardım ile emeklilik hakkı birbirine karıştırılmamalı

Çalışır, sosyal güvenlik politikalarının yalnızca prim ödeyerek emeklilik hakkı kazananları değil, çalışma hayatı boyunca sosyal güvenceden uzak kalmış kesimleri de kapsaması gerektiğini belirtti.

Özellikle yıllarca evde hasta veya yaşlı yakınına bakım verdiği için sigortalı çalışma imkânı bulamayan kadınların yaşlılık döneminde ekonomik güvenceye ihtiyaç duyduğunu ifade eden Çalışır, sosyal yardımların bu kesimler açısından önemli bir kamu sorumluluğu olduğunu söyledi.

Bununla birlikte prim ödeyerek emeklilik hakkı kazanmış vatandaşların yeterli aylık alamaması durumunun yalnızca sosyal yardımlarla çözülmeye çalışılmasının doğru olmadığını vurgulayan Çalışır, sosyal devletin hem ihtiyaç sahiplerine destek sağlamak hem de emeklilik hakkının karşılığını korumakla yükümlü olduğunu dile getirdi.

“Bütçe tasarrufunun vatandaşın hayatındaki karşılığı da hesaplanmalı”

Kamu bütçesindeki gelir-gider dengesinin önemini kabul etmekle birlikte ekonomik kararların toplumsal sonuçlarının da değerlendirilmesi gerektiğini belirten Çalışır, mali tablolarda tasarruf olarak görülen bazı kararların vatandaşın yaşamında ciddi kayıplara dönüşebildiğini ifade etti.

Bir emeklinin ilaç alamaması, diş tedavisini ertelemesi veya kış aylarında ısınma giderlerinden kısmak zorunda kalmasının yalnızca bireysel bir geçim sorunu olmadığını belirten Çalışır, ekonomik politikaların insan hayatı üzerindeki etkisinin göz ardı edilmemesi gerektiğini kaydetti.

Çalışır, emeklilik politikalarının değerlendirilmesinde temel ölçütün insanların yaşam koşulları olması gerektiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:

“Yıllarca çalışmış ve ülke ekonomisine katkı sağlamış bir insanın emekliliğinde kendi evini geçindirebilmesi, ailesini ziyaret ederken yol parasını düşünmemesi, torununa küçük bir hediye alırken hesabını yapmak zorunda kalmaması lüks değildir. Bunlar, yıllarca verilen emeğin karşılığında beklenen en temel insani koşullardır.”

Çalışır, emeklilik sisteminde adaletin sağlanabilmesi için mali sürdürülebilirlik ile sosyal refahın birlikte ele alınması gerektiğini belirterek, emeklilerin yaşam standartlarının ekonomik politikaların başarısını ölçen önemli göstergelerden biri olduğunu vurguladı.