KİRA ARTIŞI GÜNDEMİNDE DEPOZİTO TARTIŞMASI: “20 BİN TL VERDİM, 20 BİN TL Mİ ALACAĞIM?”

Son yıllarda artan kira bedelleriyle birlikte kiracı–ev sahibi ilişkilerinde yeni bir tartışma başlığı daha gündeme geldi: Depozito iadesi. Özellikle yüksek enflasyon ve fahiş kira artışları sonrası taşınma sürecine giren birçok kiracı, yıllar önce verdiği depozitonun bugünkü değerinin ne olacağı sorusuyla karşı karşıya kalıyor.

Eve taşındığında aylık kira bedeli 20 bin TL olan ve aynı tutarda depozito ödeyen bir kiracının yaşadığı durum, sorunun boyutunu gözler önüne seriyor. Aradan geçen süreçte kira bedeli 50 bin TL’ye yükselirken, taşınma aşamasında ev sahibinin depozitoyu hâlâ 20 bin TL olarak iade edeceğini belirtmesi tartışmayı alevlendirdi. Peki bu uygulama hukuken doğru mu?

Depozito Nedir, Nasıl İade Edilmelidir?

Türk Borçlar Kanunu’na göre depozito (güvence bedeli), kiracının kira sözleşmesinden doğabilecek borçlarına karşılık alınan bir teminat niteliği taşıyor. Kanun, depozitonun en fazla üç aylık kira bedeli kadar olabileceğini düzenliyor. Kiracının kira borcu bulunmaması ve taşınmazda olağan kullanım dışında bir hasar bırakmaması hâlinde depozitonun iade edilmesi gerekiyor.

Ancak günümüzde asıl tartışma, depozitonun hangi değer üzerinden iade edileceği noktasında yoğunlaşıyor.

Enflasyon Gerçeği ve “Reel Değer” Meselesi

Ekonomik koşulların hızla değiştiği, kira bedellerinin birkaç yıl içinde katlandığı bir ortamda, yıllar önce verilen bir tutarın aynı nominal rakamla geri ödenmesi ciddi bir değer kaybı anlamına geliyor.

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, depozito iadesinde paranın satın alma gücünün korunması gerektiği belirtiliyor. Başka bir ifadeyle, depozito yalnızca “rakam” olarak değil, reel değeriyle değerlendirilmek zorunda.

Bu yaklaşım çerçevesinde mahkemeler;

• Enflasyon oranlarını,

• Döviz veya altın karşılığını,

• Paranın güncel satın alma gücünü

dikkate alarak hesaplama yapılabileceğine hükmedebiliyor.

Dolayısıyla birkaç yıl önce 20 bin TL olarak verilen depozitonun, bugün aynı alım gücünü taşımadığı açıkken, aynen 20 bin TL olarak iade edilmesi hukuki açıdan tartışmalı bir durum oluşturuyor.

Kira 2,5 Kat Arttıysa Depozito Ne Olacak?

Örnekte olduğu gibi kira bedelinin 20 bin TL’den 50 bin TL’ye çıkması, aradaki ekonomik değişimi somut biçimde ortaya koyuyor. Her ne kadar depozitonun otomatik olarak güncel kira tutarına eşitlenmesi gibi bir kural bulunmasa da, paranın değer kaybının tamamen kiracıya yüklenmesi de hukuken kabul görmüyor.

Uzmanlar, taraflar arasında anlaşma sağlanamaması hâlinde konunun arabuluculuk ve dava yoluyla çözülebileceğini belirtiyor. 2023 itibarıyla kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu hâle getirilmiş durumda. Taraflar burada uzlaşamazsa süreç mahkemeye taşınabiliyor.

Bankada Tutulması Gereken Depozito Uygulaması

Kanuna göre depozitonun vadeli bir banka hesabında tutulması ve iki tarafın rızası olmadan çekilememesi esası bulunuyor. Ancak uygulamada çoğu depozito elden veya doğrudan ev sahibine verilmiş şekilde gerçekleşiyor. Bu durum da iade sürecinde ayrı uyuşmazlıklara yol açabiliyor.

Artan Uyuşmazlıklar

Gayrimenkul piyasasında yaşanan dalgalanmalar, kira tespit davaları, tahliye davaları ve depozito iadesi konularını son dönemin en yoğun hukuki başlıkları arasına taşıdı. Özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde depozitonun “nominal mi yoksa reel değerle mi” iade edileceği meselesi kiracı–ev sahibi ilişkilerinde yeni bir kırılma noktası oluşturuyor.

Uzmanların Değerlendirmesi

Hukukçular, kiracıların taşınma sürecinde depozito iadesi konusunda yazılı talepte bulunmalarını, mümkünse süreci resmi kanallar üzerinden yürütmelerini öneriyor. Tarafların karşılıklı anlaşması her zaman en sağlıklı çözüm olarak görülse de, hukuken paranın değer kaybının tamamen görmezden gelinmesinin hakkaniyetle bağdaşmadığı ifade ediliyor.

Sonuç olarak; yıllar önce 20 bin TL olarak verilen bir depozitonun, aradan geçen sürede yaşanan yüksek enflasyon ve kira artışlarına rağmen aynen 20 bin TL olarak iade edilmesi “alışılagelmiş” bir uygulama olsa da, hukuki açıdan tartışmaya açık bir durum olarak değerlendiriliyor. Artan ekonomik dalgalanmalar, kira hukukunda depozito konusunu önümüzdeki dönemde de gündemde tutmaya devam edecek gibi görünüyor.