EMEKLİ BAYRAM İKRAMİYESİ NASIL ERİDİ?

Sendikacı   Veli Beysülen makalesinde;

Malum Ramazan ayındayız ve Bayram yaklaşıyor. Bildiğiniz üzere, 2018 yılından bu yana emekliler ile hak sahiplerine, yılda iki defa dini bayramlarda ikramiye veriliyor. Maalesef verilen ikramiyeler, emeklilerin ihtiyacını karşılamaktan oldukça uzak. Ramazan ayında olduğumuz bu günlerde geçen yıl 4000 lira olarak ödenen emekli ikramiyesinin, ne kadar artırılacağı tartışmaları devam ediyor. Maalesef telaffuz edilen rakamlar, maaşları bir ev kirasını bile karşılayamayan milyonlarca emekli ile hak sahibinin, hiçbir derdine derman olacak rakam değil. Bu nedenle, ikramiyelerin yetersizliğini sürekli gündemde tutan muhalefet partileri ile emekli örgütleri iktidara yönelik eleştirilere devam ediyorlar.

Tüm bu eleştiri ve tartışmalar eşliğin de gelin biz önce, emekli bayram ikramiyesi ne zaman kim tarafından gündeme getirildi ve hangi şartlarda verilmesine başlandığına, Sonra da nasıl eridiğine bakalım.

Evet, Türkiye’de emeklilere ikramiye verilmesi talebi, ilk defa 2007 yılında Genel Başkan olarak görev yaptığım, Türkiye’nin ilk Emekli Sendikası, DİSK’e bağlı Tüm Emekliler Sendikası tarafından gündeme getirildi. Sendikanın amacı, büyük çoğunluğu açlık sınırı altında maaş alan emeklilerin, bayramlarda ortaya çıkan ekstra harcamalarını karşılamalarına katkı sağlanmasıydı. Sendika 2007 yılında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına emeklilerin sorunları ile taleplerini içeren bir taslak sunarak, bakanlığı emekliler adına kendisiyle toplu sözleşme yapmaya çağırdı. Sendikanın bakanlığa verdiği taslakta yer alan taleplerden biri, yılda iki defa dini bayramlarda emeklilere birer maaş tutarında ikramiye verilmesi talebiydi.

Elbette sendika, bakanlığa taslak vermekle yetinmedi, emeklilere yılda iki ikramiye verilmesi talebini sürekli gündemde tutarak çeşitli eylem ve etkinliklerle basının ve kamuoyunun dikkatini konuya çekti. Bu çalışmalar çerçevesinde parlamentoda bulunan siyasi partilerin grup başkanvekilleriyle görüştü, onlara emeklilerin çözüm bekleyen sorunları ile taleplerine ilişkin dosyalar iletti. Yürüyüş ve basın açıklamalar yaptı, Türkiye çapında bildiriler dağıtarak, imza kampanyaları düzenledi ve toplanan imzaları ilgili yerlere iletti. Sendikanın bu çalışmaları sonucu, ikramiye de dahil, dile getirdiği taleplerin önemli bir kısmı, 2011 ve 2015 milletvekili genel seçimlerinin propaganda sürecinde, muhalefet partilerinin seçim bildirgelerinde yer aldı.

AKP iktidarı, tüm bu çalışmalara ve muhalefetin iktidar oldukları taktirde, yılda iki defa dini bayramlarda emeklilere maaşları tutarında ikramiye vereceklerine dair vaatlerine “Kaynak yok, nereden vereceksiniz?” diye karşı çıktı ve bu tutumunu, 24 Haziran 2018 tarihinde yapılan cumhurbaşkanlığı ve milletvekili genel seçimleri propaganda sürecine kadar sürdürdü. Zira iktidar Blok’u, tek adam yönetimine geçiş için emekliler ile ailelerinin oyuna muhtaç olduğu için, seçim öncesi kameraların karşısına geçen zamanın Başbakanı Binali Yıldırım, Ramazan ve Kurban bayramlarında emekliler ile bunların hak sahibi dul ve yetimlerine 1000’er lira bayram ikramiyesi verileceğini açıkladı. Bu açıklamanın ardından TBMM’de yapılan kanun düzenlemesi ile bayram ikramiyesi verilmeye başlandı. Ancak Başbakan’ın açıklamasında açıkladığı gibi, hak sahiplerinin tamamı 1000 lira ikramiye alamamıştı. Çünkü vefat eden emeklilerin maaş alan dul ve yetimlere aldıkları maaş oranında ikramiye verildi.

Yukarıda belirtildiği gibi, iktidar emeklilere ikramiye verilmesi noktasına kolay gelmedi. Sendikamız, 2007-2018 yılları arasında verdiği mücadele ile yılından itibaren verdiği mücadele önemli bir kamuoyu oluşturdu. Bu mücadeleyi önemseyen muhalefet partileri bu sorunları sürekli dile getirip, iktidar olduklarında emeklilere ikramiye vereceklerini sürekli dile getirdiler. Dolayısıyla AKP-MHP iktidar bloku, adına Cumhurbaşkanı Hükümet Sistemi dediği sisteme geçiş için, o zaman 12,5 milyon olan emekliler ile ailelerinin oylarına şiddetle ihtiyaç duyuyordu. Dolayısıyla sendikanın istediği rakam olmasa da bayram ikramiyesi verme noktasına geldi. Bu önemli bir kazanımdı. Bu kazanım, sendikamızın verdiği 11 yıllık uzun soluklu mücadelesinin kazanımıydı.

2018 yılında sembolik olarak verilmesine başlanan emekli ikramiyesi, artık bir yaşlının torununa harçlık olarak vermekten utanacağı bir rakamdır. Halbuki emekli ikramiyesi, onları rencide eden harçlık niteliğinde değil, ihtiyaçlarını karşılayacak düzeyde olmalı. Bunun için, emekliler ile dul ve yetimleri arasındaki ayrıma son verilmeli ve tüm emekliler ile hak sahiplerine yılda 4 defa asgari ücret tutarında ikramiye verilmeli. Kısacası emekli ikramiyesi, 5.000 veya 6.000 lira gibi göstermelik bir rakama çıkarılmasının bir esprisi yok. Zira emekli ikramiyesi ödenmeye başlandığı tarihte ki asgari ücrete oranı korunsa ve asgari ücret artışlarına paralel artırılmış olsaydı bugün 17.514 lira olmalıydı.

Çalışanlar ile emeklilerin hak kayıpları konusunda kapsamlı araştırmalar yapan, Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Dairesinin (DİSK-AR) konuya dair tespitlerini aynen aşağıya alıyorum.

“AKP iktidarı, aylıkları insanca yaşanacak bir düzeye yükseltmek ve emeklilere milli gelirden pay vermek yerine sorunları yamamaya çalışıyor. Hazineden en düşük aylığa tamamlama ve emeklilere bayramda “harçlık” verme gibi uygulamalarla tepkileri azaltmaya çalışıyor. Bugün gelinen noktada o yamalar da giderek küçülüyor.

2026’da “Garibanlara sahip çıkıyoruz” diye savundukları en düşük emekli aylığı, 20 bin liraya yükseltildi. Daha yılın ilk ayında emekliye ne verdilerse yüksek enflasyonla geri aldılar; en düşük emekli aylığının alım gücü 19 bin 32 liraya düştü, sadece bir ayda emeklinin 968 lirası enflasyon karşısında eridi gitti.

“Harçlık” olarak verdikleri emekli ikramiyeleri ise yıllardır alım gücünü kaybetmeye devam ediyor, emekli bayram ikramiyelerine anlamlı bir artış yapılmıyor. Mayıs 2018’den itibaren emeklilere yılda iki bayramda toplam 2.000 TL (1.000 TL+1.000 TL) bayram ikramiyesi verilmeye başlandı. İkramiye miktarı 2021’de yüzde 10’luk artışla (100 liralık zamla) 1.100 TL’ye (yılda toplam 2.200 TL) yükseltildi. 2023 yılında emekli bayram ikramiyeleri sınırlı bir artışla 2.000 TL (yılda toplam 4.000 TL) olarak uygulandı. 2024 yılında 3.000 TL (yılda 6.000 TL) olarak uygulanan emekli bayram ikramiyesi 2025 yılında 4.000 TL (yılda 8.000 TL) olarak uygulandı. Böylece emekli bayram ikramiyeleri asgari ücret ve artan enflasyon karşısında alım gücünü kaybetti.

2026’da ise emekli bayram ikramiyelerinin ne kadar artacağına dair kanun teklifi bayrama bir ay kala, hala Meclis’e sunulmadı. Araştırma Merkezimiz DİSK-AR yıllardır yaptığı araştırma bültenleri ile emekli bayram ikramiyelerindeki kaybı ortaya koyuyor. Geçen yıl, Haziran 2025’te emeklinin 7 yıllık bayram ikramiyesi kaybının asgari ücret karşısında karşısın da 50 bin lirayı bulduğunu, resmi enflasyona göre ise 7 yıllık kaybının 25 bin lirayı aştığını söylemiştik. Kısaca ister asgari ücret ister resmi enflasyon ister gıda enflasyonu dikkate alınsın emekli ikramiyeleri eridi, tükendi, bitti. İkramiyeler pula döndü. Bu yıl da emekli bayram ikramiyelerine anlamlı bir artış yapılmazsa alım gücü daha da düşecek. Bu nedenle emekli aylıkları ve emeklilere verilen bayram ikramiyeleri derhal artırılmalıdır.,

Emekli bayram ikramiyesi uygulanmaya başlandığı günden, Haziran 2018’den bugüne TÜİK’in açıkladığı baskılanmış enflasyon hesaplanmasına göre fiyatlar 10 kat arttı. TÜİK’in açıkladığı TÜFE’ye göre 2026’da emekli bayram ikramiyesi en az 10.307 TL, gıda enflasyonuna göre ise en az 12.704 TL olmalıdır

Öte yandan emekli bayram ikramiyeleri asgari ücret karşısında da ciddi bir kayba uğruyor. 2018 yılında emekli bayram ikramiyesi 1.000 TL, asgari ücret ise 1.603 TL idi. Emekli bayram ikramiyesi asgari ücretin yüzde 62,4’üydü. 2018-2025 arası emekli bayram ikramiyesinin asgari ücretten az artırılması sebebiyle emekli bayram ikramiyesi asgari ücrete göre de değer kaybetti. 2025’te asgari ücret 22.105 TL ve emekli bayram ikramiyesi ise 4.000 TL’ydi. Böylece geçen yıl emekli bayram ikramiyesinin asgari ücrete oranı yüzde 18’e kadar geriledi. Emekli bayram ikramiyesi en az asgari ücret kadar artırılmalıdır. Emekli bayram ikramiyesinin asgari ücrete oranı korunmalı ve ikramiyeler 2026 yılı için en az 17.514 TL olmalıdır.”

2007 yılından 2018 yılına kadar 11 yıl süreyle yapılan çalışmalar ve verilen mücadeleler sonucu elde edilmiş olan ikramiyenin, ihtiyaca cevap verecek düzeye çıkarılması için emekli sendikalarının, mücadeleyi yükseltmeleri şart. Ancak böyle yapıldığında emekliye “Kaynak yok!” derken, sermayenin milyarlarca lira vergisini affedenlere “Artık yeter!” demek mümkün olacaktır. Kısacası iktidara yeter artık sermayeye değil emekliye kaynak demek şart!